Projekt Desap: Surfacing

They were activists, wanting to change society by arousing and organizing amongst the masses. They were ordinary civilians, going about their daily lives. Suddenly, they disappear. Desaparecidos is the Spanish word meaning “the disappeared.” It was coined in Latin America where thousands became victims of enforced disappearance implemented by tyrannical regimes.

AN OPEN LETTER TO THE PRESIDENT

5 June 2006

Gloria M. Arroyo Ph.D.
Republic of the Philippines
President
Malacañan Palace

AN OPEN LETTER TO THE PRESIDENT

Dear Madam,

Ang Taktika ng Pagpatay

Ang taktika ng pagpatay
Ay pagpapasulong sa istratehiya
Ng pagkubkob at paglipol
Ng rehimeng hindi na makapaghari
Sa dating paraan

Sampung taon, anila, ang kailangan
Para sugpuin ang subersyon
Mananahimik na ang bansa’t
Patuloy na nakaluklok
Ang reyna sa kapangyarihan

Sa bukid at bundok
Ang pingkian ng armas at armas
Ngayon, maging sa lunsod at bayan
Pinupuntirya ang mamamayang
Tanging mga karapatan ang pananggalang

Ilang daan, ilang libo
Ang dapat patayin
Busalan, ikulong, bugbugin
Para tiyaking tagumpay
Ang kanilang istratehiya’t taktika

HOW DID I SPEND MY FIRST INTERROGATION NIGHT?

Madilim. Alangang mapusyaw na abuhin at itim.
Madilim. Madilim na madilim ang dulot ng piring.
Tumutulo ang aking uhog sa sangsang ng amoy ng tinta
Ng dyaryong pinantakip at ipinulupot sa aking mukha
At saka waring pinalitadahan ng pagkit ng teyp
Na siyang tuluyang gumapi sa nalalabing ilaw.

Malamig. Dumadaiti ang lamig ng dulot ng armalayt
Sa lagkit ng pawis sa aking noo. Malamig sa balat
At malagkit na malagkit ang upuang plastic
Na kumakaskas sa pawis ng siko kong nanginginig.
Ramdam ko ang pag-angat ng aking puwit sa tinig